Η Εσθονική Χριστιανική Ορθόδοξη Εκκλησία (ΕΧΟΕ) κατέθεσε αίτηση αναίρεσης ενώπιον του Ανώτατου Δικαστηρίου της Εσθονίας, αμφισβητώντας τη νομιμότητα της καταγγελίας της σύμβασης μίσθωσης του κτιρίου όπου στεγάζεται η καγκελαρία του Μητροπολίτη Ταλίν και πάσης Εσθονίας. Η νέα δικαστική διαμάχη εκτυλίσσεται παράλληλα με τη συνεχιζόμενη αντιπαράθεση μεταξύ της Εκκλησίας και των εσθονικών αρχών σχετικά με τη νέα νομοθεσία που απαιτεί την αναθεώρηση των δεσμών των θρησκευτικών οργανώσεων με το Πατριαρχείο Μόσχας.

Η υπόθεση αφορά δημοτικό ακίνητο στην οδό Pikk 64, στο ιστορικό κέντρο του Ταλίν, όπου εδώ και πολλά χρόνια λειτουργεί η διοικητική έδρα της Εκκλησίας. Το Περιφερειακό Δικαστήριο του Χάργιου είχε κρίνει νόμιμη την απόφαση της δημοτικής αρχής της συνοικίας Kesklinn για τη λύση της μίσθωσης, ενώ τον Ιούνιο και το Περιφερειακό Εφετείο του Ταλίν επικύρωσε την απόφαση αυτή.

Η Εκκλησία, ωστόσο, άσκησε το δικαίωμα περαιτέρω προσφυγής στο Ανώτατο Δικαστήριο. Μέχρι να εξεταστεί η υπόθεση, η καγκελαρία εξακολουθεί να λειτουργεί στις ίδιες εγκαταστάσεις, ενώ δεν έχει ακόμη οριστεί ημερομηνία εκδίκασης.

Το ζήτημα επανήλθε στην επικαιρότητα ύστερα από ερώτημα δημοτικών συμβούλων του Μεταρρυθμιστικού Κόμματος προς τον δήμαρχο του Ταλίν σχετικά με το αν η Εκκλησία συνεχίζει να χρησιμοποιεί το ακίνητο και ποιες ενέργειες σκοπεύει να αναλάβει ο δήμος. Η νομική υπηρεσία της πόλης επιβεβαίωσε ότι οι χώροι δεν έχουν ακόμη εκκενωθεί, καθώς εκκρεμεί η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου.

Η υπόθεση αποτελεί ένα ακόμη επεισόδιο της ευρύτερης αντιπαράθεσης μεταξύ του εσθονικού κράτους και της Εσθονικής Χριστιανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Από τις 27 Ιουνίου τέθηκαν σε ισχύ τροποποιήσεις του νόμου περί Εκκλησιών και ενοριών, σύμφωνα με τις οποίες οι θρησκευτικές οργανώσεις δεν μπορούν να υπάγονται σε αλλοδαπούς θρησκευτικούς ηγέτες, εφόσον μια τέτοια σχέση θεωρείται από το κράτος ότι ενδέχεται να απειλεί την εθνική ασφάλεια. Μετά την έναρξη ισχύος του νόμου, το Υπουργείο Εσωτερικών έδωσε στην Εκκλησία προθεσμία έξι μηνών για να προσαρμόσει τη λειτουργία της στις νέες διατάξεις.

Σύμφωνα με το υπουργείο, η Εκκλησία οφείλει να διακόψει πλήρως τους κανονικούς και διοικητικούς δεσμούς της με το Πατριαρχείο Μόσχας, να εκλέξει νέο Προκαθήμενο στη θέση του Μητροπολίτη Ταλίν και πάσης Εσθονίας Ευγενίου, ο οποίος εγκατέλειψε τη χώρα στις αρχές του 2024, καθώς και να τροποποιήσει το καταστατικό της. Σε διαφορετική περίπτωση, οι αρχές θα μπορούν να ζητήσουν δικαστικά τη λύση των νομικών προσώπων της Εκκλησίας.

Η Εσθονική Χριστιανική Ορθόδοξη Εκκλησία απορρίπτει αυτή την ερμηνεία της νομοθεσίας. Ο Επίσκοπος Τάρτου Δανιήλ έχει δηλώσει ότι, παρά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που έκρινε τον νόμο σύμφωνο με το Σύνταγμα, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρά ερωτήματα ως προς τον τρόπο εφαρμογής του.

Από την πλευρά του, ο δικηγόρος Άρθουρ Κνιάζεφ, που εκπροσωπεί την Εκκλησία και τη Μονή Πιούχτιτσα, υποστηρίζει ότι η απαίτηση για πλήρη διακοπή των σχέσεων με το Πατριαρχείο Μόσχας δεν προκύπτει ούτε από το γράμμα του νόμου ούτε από την ερμηνεία που έδωσε το Ανώτατο Δικαστήριο. Όπως επισημαίνει, το δικαστήριο περιόρισε σημαντικά το πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας, διευκρινίζοντας ότι οποιαδήποτε κρατική παρέμβαση προϋποθέτει αποδεδειγμένη και πραγματική απειλή για την εθνική ασφάλεια, η οποία να απορρέει τόσο από την αλλοδαπή θρησκευτική οργάνωση όσο και από τη συγκεκριμένη σχέση με αυτήν. Μέχρι σήμερα, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν έχουν παρουσιαστεί τέτοια αποδεικτικά στοιχεία.

Παράλληλα, ειδικοί εκτιμούν ότι η διαμάχη αναμένεται να εισέλθει σε νέα δικαστική φάση τους προσεχείς μήνες. Ο αναπληρωτής καθηγητής Εκκλησιαστικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Τάρτου, Πριιτ Ροχτμέτς, επισημαίνει ότι ακόμη και αν η Εκκλησία τροποποιήσει το καταστατικό της, βασικό αντικείμενο της δικαστικής εξέτασης ενδέχεται να αποτελέσει ο τόμος του 1993, ο οποίος καθορίζει τη θέση της Εκκλησίας στη δομή του Πατριαρχείου Μόσχας και προβλέπει ότι ορισμένες αποφάσεις της απαιτούν την έγκριση του Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών.

Κατά την άποψη του ίδιου, το ερώτημα εάν οι δεσμοί με το Πατριαρχείο Μόσχας μπορούν να θεωρηθούν οριστικά λυμένοι είναι πιθανό να αποτελέσει αντικείμενο νέας δικαστικής κρίσης μετά τη λήξη της εξάμηνης προθεσμίας που έχει θέσει το Υπουργείο Εσωτερικών.

Έτσι, βρίσκονται ταυτόχρονα σε εξέλιξη δύο σημαντικές δικαστικές διαδικασίες που αφορούν το μέλλον της Εσθονικής Χριστιανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας: η πρώτη αφορά το δικαίωμα χρήσης της έδρας της στο κέντρο του Ταλίν, ενώ η δεύτερη αναμένεται να καθορίσει εάν η Εκκλησία θα μπορέσει να συνεχίσει να λειτουργεί με το σημερινό κανονικό και νομικό της καθεστώς.