Η αποκατάσταση του Ναού του Παναγίου Τάφου στην Ιερουσαλήμ βρίσκεται στην τελική της φάση, ενώ παράλληλα οι αρχαιολόγοι συνεχίζουν να μελετούν τα αρχαία στρώματα που βρίσκονται κάτω από το ιστορικό μνημείο.

Την πορεία των εργασιών παρουσίασαν στις 8 Σεπτεμβρίου στον Πατριάρχη Ιεροσολύμων Θεόφιλο Γ΄ ειδικοί από το ιταλικό πανεπιστήμιο Sapienza της Ρώμης. Στη συνάντηση συμμετείχαν επίσης εκπρόσωποι της Καθολικής και της Αρμενικής Εκκλησίας, οι οποίες έχουν από κοινού την ευθύνη για τη διατήρηση του ναού.

Οι αρχαιολογικές έρευνες ξεκίνησαν το 2022, με αφορμή την απόφαση αντικατάστασης του παλαιού δαπέδου. Οι εργασίες πραγματοποιούνται τμηματικά: οι πέτρινες πλάκες αφαιρούνται σε μικρές επιφάνειες και οι αρχαιολόγοι εξετάζουν τα στρώματα που αποκαλύπτονται. Με τον τρόπο αυτό, η ανακαίνιση του ναού προχωρά παράλληλα με την επιστημονική καταγραφή της ιστορίας του χώρου.

Οι ανασκαφές αποκάλυψαν ίχνη αρχαίου λατομείου, ταφών, γεωργικής δραστηριότητας, καθώς και κατασκευών που χρονολογούνται στη ρωμαϊκή και την παλαιοχριστιανική περίοδο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία που δείχνουν ότι περίπου πριν από 2.000 χρόνια η περιοχή ενδέχεται να χρησιμοποιούνταν για την καλλιέργεια ελαιόδεντρων και αμπελιών. Η ανάλυση του εδάφους και των φυτικών καταλοίπων προσφέρει νέα στοιχεία για το αρχαίο τοπίο της περιοχής, το οποίο παρουσιάζεται στα Ευαγγέλια ως κήπος.

Οι επιστήμονες, ωστόσο, υπογραμμίζουν ότι τα ευρήματα αυτά δεν μπορούν από μόνα τους να αποδείξουν τη θέση συγκεκριμένου τάφου.

Παράλληλα, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν κατάλοιπα ενός αρχαίου λατομείου που προϋπήρχε του ναού. Σε μεταγενέστερες περιόδους, τμήματα της περιοχής χρησιμοποιήθηκαν για ταφές και γεωργικές δραστηριότητες. Μεταξύ των ευρημάτων περιλαμβάνονται ρωμαϊκές και παλαιοχριστιανικές κατασκευές, τμήματα αρχαίων δαπέδων και νομίσματα του 4ου αιώνα.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν και τα στοιχεία που συνδέονται με τα πρώτα χρόνια του ίδιου του χριστιανικού προσκυνήματος. Οι ερευνητές ανακάλυψαν τμήματα της αρχικής διαμόρφωσης του χώρου γύρω από τον Πανάγιο Τάφο, μεταξύ των οποίων και θραύσματα μαρμάρινου δαπέδου.

Το έργο δεν αφορά μόνο την αποκατάσταση του δαπέδου, αλλά και την ενίσχυση των υποδομών και των τεχνικών δικτύων που βρίσκονται από κάτω. Πριν από κάθε επέμβαση, οι αρχαιολόγοι καταγράφουν λεπτομερώς τα στρώματα και τα ευρήματα, ώστε στη συνέχεια ο χώρος να αποκαθίσταται και να ενισχύεται.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, έως το τέλος του 2025 είχε ολοκληρωθεί περισσότερο από το ήμισυ των εργασιών για την αποκατάσταση του δαπέδου και την αντικατάσταση των τεχνικών συστημάτων.

Η έρευνα πραγματοποιείται υπό ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες, καθώς ο Ναός του Παναγίου Τάφου παραμένει ενεργός χώρος λατρείας και δέχεται καθημερινά μεγάλο αριθμό προσκυνητών. Για τον λόγο αυτό, οι εργασίες οργανώνονται σε διαδοχικά στάδια, ενώ μέρος τους πραγματοποιήθηκε σχεδόν σε 24ωρη βάση, ώστε να περιοριστούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι επιπτώσεις στην καθημερινή λειτουργία του ναού.

Τα ευρήματα εξετάζονται από αρχαιολόγους, ιστορικούς, μηχανικούς και ειδικούς στη συντήρηση μνημείων, δημιουργώντας μια ολοκληρωμένη διεπιστημονική εικόνα της εξέλιξης του χώρου.

Ο Πατριάρχης Θεόφιλος Γ΄ τόνισε τη σημασία της αποκατάστασης όχι μόνο για τη στατική και κατασκευαστική προστασία του μνημείου, αλλά και για τη διαφύλαξη του Παναγίου Τάφου ως μνημείου παγκόσμιας σημασίας.

Για το πανεπιστήμιο Sapienza, το έργο αποτελεί παράλληλα ένα σπάνιο παράδειγμα συνεργασίας μεταξύ της Ορθόδοξης, της Καθολικής και της Αρμενικής κοινότητας, καθώς και μιας διεθνούς ομάδας επιστημόνων. Οι ανασκαφές προσφέρουν έτσι όχι μόνο νέα δεδομένα για την ιστορία του μνημείου, αλλά και μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της διαδρομής της περιοχής από το αρχαίο λατομείο έως έναν από τους σημαντικότερους χριστιανικούς τόπους προσκυνήματος στον κόσμο.